33 procent van de buitenreclame in de stad Utrecht promoot ongezonde voeding. Dat blijkt uit onderzoek van RTV Utrecht. Dit terwijl de gemeente Utrecht grote gezondheidsambities heeft, waaronder het terugdringen van overgewicht. “Ook als je geen honger hebt, denkt je brein: ‘eten’.”
Met 33 procent is ongezonde voeding de grootste categorie in de buitenreclames die je in Utrecht stad tegenkomt. Veel geziene producten zijn bijvoorbeeld hamburgers en kipnuggets (McDonald’s), ijsjes (Magnum) en alcoholhoudende dranken (Stëlz).
Dit artikel is geschreven door Willem Vernooij en Niels Achtereekte. Het onderzoek is mede mogelijk gemaakt door Media Fonds Provincie Utrecht
Tegenstrijdig beleid
Tegelijkertijd zegt de gemeente Utrecht dat gezondheid voorop staat. De gemeente wil dat in 2040 nog maar één op de tien kinderen en jongeren overgewicht heeft. Op dit moment heeft ongeveer één op de zes kinderen in de stad overgewicht of ernstig overgewicht (obesitas). Ook heeft ruim één op de drie volwassenen overgewicht.
In 2024 gaf de gemeente ongeveer 550.000 euro uit om overgewicht en obesitas tegen te gaan. Inmiddels besteedt de gemeente jaarlijks meer dan 1 miljoen euro aan het programma Gezond Gewicht Utrechtse Jeugd, laat het in een schriftelijke reactie weten. Ook steunt de gemeente projecten voor gezonde schoollunches.
Maar daarnaast verdient de gemeente elk jaar ongeveer 3,5 miljoen euro aan het contract voor buitenreclame. Dat gaat om alle reclames, dus niet alleen om reclame voor ongezonde voeding. Daarnaast bespaart de gemeente bijna 4 miljoen euro per jaar, omdat het reclamebedrijf de bushokjes en ander straatmeubilair, zoals bankjes, onderhoudt.
Verslaving
Het heeft effect als mensen reclames zien. En juist reclames voor voeding zijn bijzonder effectief, vertellen verschillende experts aan RTV Utrecht. Een voedselreclame is een signaal voor het brein dat het kan eten. Dat zegt Roger Adan, professor moleculaire farmacologie aan het UMC Utrecht en expert in hersenprocessen rond eetgedrag, obesitas en eetstoornissen. “Ook als je niet aan eten denkt of honger hebt, denkt je brein ‘eten’.”
Uit de verzamelde data blijkt dat juist in woonwijken vaker reclames voor ongezonde voeding te zien zijn dan in het centrum. In de wijken gaat gemiddeld niet een derde maar de helft van de reclames over ongezonde voeding.
Voor mensen die al worstelen met overgewicht is de aanwezigheid van zulke reclames extra lastig: buitenreclames zijn overal en je kunt er niet voor kiezen om ze niet te zien. Adan: “Vergelijk het met een rookverslaving, je moet dan plekken vermijden om terugval te voorkomen.”
De gemeente wijst in haar reactie op het onderzoek vooral op de rol van het Rijk en pleit voor landelijke regels, zodat reclamebedrijven overal met dezelfde afspraken werken. De huidige contracten wil de gemeente niet tussentijds aanpassen. “Deze contracten zijn afgesloten onder de voorwaarden die eerder zijn afgesproken”, laat wethouder Susanne Schilderman weten. Nieuwe regels kunnen volgens haar leiden tot schadeclaims van reclamebedrijven.
Onderzoeksverantwoording
Openbare data over welke advertenties getoond worden in de stad Utrecht zijn er niet. Om de data te verzamelen zijn onderzoeksjournalisten meermaals door verschillende wijken en het centrum gegaan om reclames in bushokjes, mupi’s (vrijstaande reclameborden met draaiende reclames) en digitale reclameborden te documenteren.Voor het onderzoek werden vanaf najaar 2025 tot zomer 2026 registraties gedaan van reclames in bushokjes, mupi’s (vrijstaande reclameborden met draaiende reclames) en digitale reclameborden in de stad. In totaal zijn er meer dan 2.400 reclame-uitingen onderzocht. Er is gekozen voor een ruime onderzoeksperiode, om seizoensgebonden effecten uit te sluiten.
2025-C-023
Aanvragers: Niels Agtereekte en Willem Vernooij
Voor: RTV Utrecht
Subsidie: € 3.988
Lees het volledige nieuwartikel bij RTV Utrecht: https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/4073699/utrecht-zet-in-op-gezondheid-maar-groot-deel-reclame-is-voor-ongezond-voedsel
Het duidingsverhaal: https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/4073710/een-derde-van-de-buitenreclames-gaat-over-ongezonde-voeding-waarom-is-dat-een-probleem
Een verslaggever van RTV Utrecht heeft er ook nog een video-item over gemaakt : https://www.youtube.com/shorts/gOIpcj47oH4